Կոտայք

Գեղարդի վանքը միջնադարյան վանական համալիր է, որը գտնվում է Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Այն հիմնադրվել է 4-րդ դարում Գրիգոր Լուսավորչի կողմից, քարանձավի մեջ, որտեղ հոսում էր հրաշագործ աղբյուր։ Այդ պատճառով վանքը սկզբում հայտնի էր որպես Այրիվանք՝ «Քարայրի վանք»։ Աղբյուրը մինչ այսօր էլ հոսում է մատուռում, և մարդիկ այցելում են այն ջուր խմելու ու բժշկվելու նպատակով։Ըստ ավանդության՝ երբ Թադեոս առաքյալը Հայաստան է բերել այն գեղարդը, որով խոցվել էր Հիսուսը, այն պահվել է այս վանքում, և վանքը վերանվանվել է Գեղարդավանք։ Գեղարդը պահվել է այստեղ շուրջ 500 տարի և այժմ գտնվում է Սուրբ Էջմիածնի թանգարանում։Գեղարդի վանքը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում է։ Նրա գլխավոր՝ Կաթողիկե եկեղեցին կառուցվել է 1215 թ., և վանքի մեծ մասը փորված է ժայռի մեջ՝ բազմաթիվ սրահներով և անցուղիներով։ Որոշ եկեղեցիներ ամբողջությամբ ժայռափոր են։Գեղարդավանքում գրվել, ծաղկվել և ընդօրինակվել են բազմաթիվ ձեռագրեր, որոնք պահվում են Երևանի Մատենադարանում,ինչպես նաև Փարիզի և Բեռլինի գրադարաններում։Վանքը գտնվում է բացառիկ գեղատեսիլ վայրում՝ ժայռոտ լեռներ, անտառներ, մարգագետիններ ու աղբյուրներ։ Բնությունն ու ճարտարապետությունը այստեղ ներդաշնակ ամբողջություն են կազմում։

Գառնի Հեթանոսական Տաճար՝

Գառնիի հեթանոսական տաճարը կառուցվել է մ.թ. 77 թվականին և գտնվում է Կոտայքի մարզում, Ազատ գետի ձախ ափին։ Այն նվիրված էր Միհր Աստծուն՝ լույսի և արևի աստվածին։Հունական արձանագրության համաձայն՝ տաճարը կառուցվել է Հայոց թագավոր Տրդատ I-ի կողմից։ Քրիստոնեության ընդունումից հետո (305 թ.) Հայաստանում ոչնչացվեցին բոլոր հեթանոսական կառույցները, սակայն Գառնին պահպանվեց։Տաճարը համարվում է Հայաստանի տարածքում միակ պահպանված հեթանոսական և հունահռոմեական կառույցը։ Ենթադրվում է, որ այն փրկվել է, քանի որ համարվել է արվեստի գլուխգործոց, կամ՝ Թագավոր Տրդատ III-ի քրոջ՝ Խոսրովդուխտի միջնորդությամբ, ով հայցել էր տաճարը չքանդել՝ դրա հոգևոր արժեքի պատճառով։Գառնիի համալիրում եղել են նաև հռոմեական բաղնիք, արքունական ամառանոց և 7-րդ դարի եկեղեցի։ Պահպանվել է բաղնիքի խճանկարով հատակը, որը կազմված է 15 գույնի բնական քարերից։ Խճանկարի վերևում նշված է՝ «ոչինչ չստանալով աշխատեցինք»։

Կեչառիս Վանական Համալիր՝

Կեչառիսը միջնադարյան վանական համալիր է, որը գտնվում է Կոտայքի մարզի Ծաղկաձոր քաղաքում՝ Հայաստանի հայտնի առողջարանային կենտրոնում։Վանքը կառուցվել է 11–13-րդ դարերում և ներառում է մի քանի եկեղեցիներ ու մատուռներ, այդ թվում՝ Սուրբ Գրիգոր, Սուրբ Նշան, Գավիթ, խաչքարեր և այլ կրոնական կառույցներ։Կեչառիսը հիացնում է այցելուներին իր միջնադարյան ճարտարապետությամբ, խաղաղ մթնոլորտով և բնության հետ ներդաշնակ դիրքով։ Այն համարվում է պատմամշակութային, կրոնական և ճարտարապետական ժառանգություն։Վանքը տեղադրված է Ծաղկաձորի գեղատեսիլ լեռներում, և այցելուների համար այն դառնում է հանգստի ու հոգևոր լիցքավորման սիրելի վայր։

Արկածային զբոսաշրջությունը Կոտայքում՝

Կոտայքի մարզը մեծ պոտենցիալ ունի արկածային տուրիզմի զարգացման համար։ Թեև այս ճյուղը Հայաստանում դեռ նոր է զարգանում, մարզում արդեն առաջարկվում են տարբեր էքստրեմալ գործունեություններ՝

·         Զիփ լայն Ծաղկաձորում՝ թռիչք 480 մետրից, հետադարձ 630 մետրով, վերելքը՝ ոտքով (150 մ)

·         Լեռնամագլցում, բեյսջամփինգ և պարապլաներիզմ՝ Հատիս, Արա լեռներում և Արզնիի ձորում

·         Պարաշյուտային թռիչքներ՝ «Արզնի» թռիչքուղում

·         Ռաֆթինգի հնարավորություն՝ Գալար, Հրազդան, Մարմարիկ և Ազատ գետերում

Այս վայրերը կարող են դառնալ գրավիչ ուղղություններ արկածասերների համար՝ համատեղելով բնության վայելքն ու էքստրիմը։

        Էկո զբոսաշրջությունը Կոտայքում ՝

Էկոտուրիզմը, ինչպես արկածային տուրիզմը, Հայաստանում նոր զարգացող ճյուղ է, իսկ Կոտայքի մարզը ունի դրա համար անհրաժեշտ ռեսուրսներ։ Այստեղ կարելի է կազմակերպել․

·         Կենդանադիտում և թռչնադիտում՝ Խոսրովի արգելոցում

·         Հայքինգ և թրեքինգ տուրեր՝ Արա լեռ – Ծաղկեվանք – Հատիս, Գեղարդ – Վիշապալիճ – Աժդահակ – Ակնա լիճ, Բուժական – Թեղենյաց – Նեղուցավանք և այլ ուղություններով (4-7 ժամ)

·         Քարանձավային արշավներ՝ Խոսրովի արգելոցում, Դավրիժեցու և Լեռնանիստի քարանձավներում

·         Ձիարշավներ՝ Գառնու կիրճում և Հատիսի լանջերին։

Առողջարանային զբոսաշրջություն՝

Կոտայքի մարզը կարևոր դեր ունի առողջարանային և ռեկրեացիոն տուրիզմի զարգացման գործում։ Այստեղ զարդի նման տեղակայված են հանրահայտ առողջարանները՝

·         Արզնի – մաքուր լեռնական օդով և բուժիչ հանքաջրերով

·         Հանքավան – հանգիստի ու առողջության վերականգնման իդեալական վայր

·         Բջնի – հայտնի իր բնական հանքային ջրերով

Բացի այդ, Արզականը՝ իր Աղվերանի հանգստի գոտիով, և աշխարհի հետ մրցող Ծաղկաձորը, համարվում են մարզի առողջարանային և վերականգնողական տուրիզմի առանցքային կենտրոնները։