Գեղարքունիքի մարզ

Սևանա լիճ՝

Սևանա լիճը (հնում հայտնի որպես Գեղամա ծով, Գեղարքունյաց ծով կամ Լուխմիտա) Հայաստանի և ողջ Կովկասի ամենամեծ ջրային ավազանն է։ Այն բաց, քաղցրահամ լիճ է՝ եզակի իր մաքրությամբ ու թարմությամբ, ինչը տարբերում է նրան Վանա և Ուրմիա աղի լճերից։ Սևանի մեջ թափվում է շուրջ 28 գետակ, իսկ նրանից սկիզբ է առնում Հրազդան գետը։Լիճը գտնվում է ծովի մակարդակից 1916 մ բարձրության վրա, և համարվում է աշխարհի ամենաբարձրադիր քաղցրահամ լճերից մեկը։ Երկրաբանական ուսումնասիրությունները վկայում են, որ այն ձևավորվել է դեռևս երրորդական դարաշրջանում, սկզբում լինելով ավելի ծանծաղ։Սևանը ոչ միայն Հայաստանի խորհրդանիշն է, այլև բնական հրաշք, որ իր կապուտաչյա ջրերով և անսահմանափակ հորիզոնով արժանացել է «Հայկական ծով» անվանը։

Սևանավանք՝

Սևանավանքը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում՝ Սևանա լճի հյուսիս-արևմտյան ափին։ Հիմնադրվել է 305 թ․ Գրիգոր Լուսավորչի կողմից, իսկ երկու եկեղեցիները՝ 874 թ․ Մաշտոց Եղվարդեցի վարդապետի օրոք։ Ըստ արձանագրության՝ այն կառուցվել է նաև իշխանուհի Մարիամի հովանավորությամբ, ինչի համար էլ հայտնի է «Մարիամաշեն» անունով։Վանքը դարերի ընթացքում բազմիցս ավերվել է թշնամական արշավանքների ժամանակ, սակայն շարունակվել է վերականգնվել։ 1990-ականներին այստեղ բացվեց Վազգենյան հոգևոր դպրոցը։20-րդ դարում Սևանի ջրի մակարդակի իջեցման հետևանքով կղզին դարձավ թերակղզի։ Այսօր Սևանավանքը Հայաստանի ամենահայտնի պատմամշակութային և զբոսաշրջային վայրերից է։

Նորատուսի խաչքարադաշ (գերեզմանատուն)՝

Նորատուսը, Գավառից 5 կմ հյուսիս-արևելք գտնվող հին գյուղ է Գեղարքունիքի մարզում։ Այն especially հայտնի է իր գերեզմանոցով՝ Նորատուսի խաչքարադաշտով, որտեղ պահպանվել է շուրջ 1000 խաչքար։ Ամենահինը 9-րդ դարից է, իսկ մեծ մասը՝ 13–14-րդ դարերից։Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացումից (1998–2005 թթ.) հետո Նորատուսը դարձել է խաչքարերի ամենամեծ համալիրը աշխարհում։

Կոթավանք՝

Կոթավանքը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Ներքին Գետաշեն գյուղում՝ Մարտունուց 5 կմ հեռու։ Վանքը կառուցել է Գրիգոր Սուփան իշխանը (851–901 թթ.)։ Նախկինում գյուղը կոչվել է Կոթ և եղել է Սյունիքի Հայկազուն իշխանական տոհմի կենտրոն։Կառուցված է բազալտով, մուտքերն ունեն արևմտյան և հարավային կողմերից։ Պարսպապատ բակում պահպանվել են վանական խցերի ու շենքերի ավերակներ։ Գմբեթն ու ծածկերը քանդված են։Վանքը միջնադարյան Հայաստանի արժեքավոր հուշարձաններից է, թեև մեր օրերին հասել է կիսավեր։ Վերականգնման աշխատանքներ կատարվել են 1982–1986 թթ., սակայն ավարտին չեն հասցվել։